امارات متحده عربی در سالهای اخیر با شتابی قابل توجه در حال بازتعریف جایگاه خود در زنجیره جهانی تأمین مواد غذایی است. این کشور که به طور سنتی وابستگی بالایی به واردات غذا داشته، اکنون با تکیه بر کشت فراسرزمینی، توسعه زیرساختهای لجستیکی و سیاستهای تجاری انعطافپذیر، در مسیر تبدیل شدن به یکی از قطبهای اصلی تجارت جهانی مواد غذایی قرار گرفته است. تحلیلگران اقتصادی معتقدند این راهبرد، تنها پاسخی به دغدغه امنیت غذایی نیست، بلکه بخشی از نقشه کلان امارات برای ایفای نقشی اثرگذار در اقتصاد جهانی به شمار میرود.
کشت فراسرزمینی؛ با اهدافی فراتر از تأمین امنیت غذایی امارات
سرمایهگذاری امارات در کشت فراسرزمینی، پس از تجربه بحرانهای غذایی جهانی در بیش از یک دهه گذشته، وارد مرحلهای تازه شده است. اختلال در زنجیرههای تأمین، افزایش قیمت غلات و محدودیتهای صادراتی برخی کشورها، سیاستگذاران اماراتی را به این جمعبندی رساند که اتکا به بازارهای آزاد جهانی به تنهایی کافی نیست. در همین چارچوب، شرکتهای دولتی و خصوصی این کشور اقدام به خرید یا اجاره زمینهای کشاورزی در کشورهایی از آفریقا، آسیای مرکزی، اروپای شرقی و آمریکای لاتین کردهاند.
هدف این سرمایهگذاریها تنها تأمین نیاز داخلی امارات نیست. بخش قابل توجهی از محصولات تولید شده در این مزارع، با مدیریت شرکتهای اماراتی وارد چرخه تجارت بینالمللی میشود. به این ترتیب، امارات تلاش کرده است کنترل بخشهایی از زنجیره ارزش غذا، از تولید تا توزیع، را در اختیار بگیرد. کارشناسان میگویند این رویکرد، امارات را از یک واردکننده صرف به بازیگری فعال در بازار جهانی غذا تبدیل کرده است.
لجستیک، تجارت آزاد و تبدیل شدن به هاب منطقهای
در کنار کشت فراسرزمینی، تمرکز اصلی امارات برای تحقق این جاهطلبی، بر روی زیرساختهای لجستیکی پیشرفته و محیط تجاری قدرتمند و وسیع است. بنادر بزرگ، فرودگاههای بینالمللی، مناطق آزاد اقتصادی و شبکه گسترده انبارداری، این کشور را به مسیری جذاب برای عبور و توزیع کالاهای کشاورزی تبدیل کرده است. دبی و ابوظبی به ویژه در سالهای اخیر سرمایهگذاری گستردهای در توسعه زنجیره سرد و مراکز تخصصی تجارت مواد غذایی انجام دادهاند.
ایجاد بازارهای بزرگ برای مبادله میوه، سبزیجات و مواد غذایی، در کنار حضور شرکتهای لجستیکی بینالمللی، به امارات این امکان را داده است که محصولات کشاورزی را از نقاط مختلف جهان دریافت و در کوتاهترین زمان به بازارهای منطقهای و فرامنطقهای ارسال کند. آزادی نسبی مقررات تجاری و سرعت بالای ترخیص کالا نیز مزیتی است که بسیاری از فعالان اقتصادی، امارات را به عنوان مرکز توزیع خود انتخاب کردهاند.
تأکید مقامات اماراتی به ادامه سیاستهای خود
مقامهای اماراتی بارها تأکید کردهاند که توسعه بخش غذا و کشاورزی، بخشی از برنامه تنوعبخشی به اقتصاد و کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی است. بر اساس برنامههای اعلام شده، این کشور قصد دارد با ترکیب فناوریهای نوین کشاورزی، سرمایهگذاری خارجی و توسعه تجارت، جایگاه خود را در بازار جهانی غذا تثبیت کند.
با این وجود، برخی تحلیلگران به چالشهایی مانند ریسکهای ژئوپلیتیکی، نوسانات بازارهای جهانی و حساسیتهای اجتماعی در کشورهای میزبان کشت فراسرزمینی اشاره میکنند. با این حال، شواهد نشان میدهد امارات با نگاه بلندمدت و برنامهریزی دقیق، مصمم است مسیر خود را از یک واردکننده بزرگ مواد غذایی به هاب جهانی تجارت غذا ادامه دهد؛ مسیری که میتواند معادلات منطقهای و بینالمللی این بازار را در سالهای آینده تحت تأثیر قرار دهد.
